على ربانى گلپايگانى
255
ايضاح الحكمه ترجمه و شرح بداية الحكمه ( فارسى )
1 - نفس الامر و مناط صدق و كذب قضايا بحث درباره نفس الامر همانگونه كه در مرحله نخست گذشت ، در واقع مربوط به علم است ، و اينكه تصديقها و احكام علمى بشر براساس چه ملاكى ، واقعنما و درست يا بر خلاف واقع بوده و اشتباه و خطاست . 2 - معقولات ثانيه يكى از بحثهايى كه در فلسفهء اسلامى مطرح گرديده است ، بحث دربارهء معقولات ثانيه است ، آنان نخست معقولات را به دو دسته اولى و ثانوى تقسيم كرده ، آنگاه معقولات ثانيه را به منطقى و فلسفى تقسيم نمودهاند . معقول يعنى مفاهيم كلى علمى و ذهنى ، بحث معقولات درباره اين است كه اين مفاهيم كلى چگونه و از كجا وارد ذهن مىشوند و نحوهء انطباق آنها بر مصاديق خارجى چگونه است ؟ اين بحث از مباحث بسيار مهمّ شناخت است و تنها از اين طريق مىتوان مشكل شناخت را كه در اروپا به صورت يك بنبست درآمده است ، حل كرد و ما در جاى مناسب در اينباره بحث خواهيم كرد . 3 - مباحث عقل و عاقل و معقول يكى از مواردى كه در فلسفهء اسلامى دربارهء « علم » به تفصيل بحث شده است ، مباحث عقل و عاقل و معقول ، يا علم و عالم و معلوم است ، اين مسأله بخصوص در حكمت متعاليه از ارزش و اهميت خاصى برخوردار است ، مرحله يازدهم اين كتاب نيز به همين مسأله اختصاص يافته است و دربارهء تجرد علم و عالم ، تقسيم علم به حصولى و حضورى و تقسيم علم حصولى به كلى و جزئى ، حقيقى و اعتبارى و مباحث مهم ديگر بحث خواهد شد .